Sıkça Sorulan Sorular

Sağlık Bakanlığı personeli bakımından yer değiştirme başvuruları, ilgili mevzuat ve Bakanlık duyuruları çerçevesinde dönemsel olarak açılmaktadır. Uygulamada iller arası isteğe bağlı yer değiştirme süreci çoğunlukla Haziran döneminde; il içi yer değiştirme süreci ise Mayıs ve Kasım dönemlerinde ilan edilmektedir. Nihai başvuru takvimi, Bakanlık tarafından yayımlanan duyuru ve EKİP sistemi üzerinden takip edilmelidir.

Sağlık Bakanlığı Sağlık Personelinin İl İçi Yer Değiştirmesine İlişkin Yönerge hükümleri uyarınca il içi yer değiştirme talepleri kural olarak Mayıs ve Kasım dönemlerinde değerlendirmeye alınmaktadır. Ancak mazeret halleri, hizmet gerekleri ve yönetmelikte ayrıca düzenlenen istisnai durumlar bakımından döneme bağlı kalınmaksızın başvuru yapılabilmesi mümkündür.

663 sayılı KHK’nın 45/A maddesi kapsamında istihdam edilen sözleşmeli sağlık personeli, fiilen bir yıllık hizmet süresini tamamlaması kaydıyla eş durumu mazeretine dayalı yer değişikliği talebinde bulunabilir. Başvuruda eşin statüsü, görev yeri, kadro durumu, hizmet ihtiyacı ve ilgili mevzuatta aranan özel şartlar birlikte değerlendirilir.

Sağlık mazeretine dayalı yer değiştirme; personelin kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları veya yargı kararıyla vasi tayin edildiği kardeşinin sağlık durumunun görev yapılan yerde tehlikeye girdiğinin ya da görev yerinin değişmemesi halinde tehlikeye gireceğinin üniversite hastanesi veya Bakanlık eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesi halinde gündeme gelir. Bu durumda talep, tedavinin yapılabileceği veya sağlık durumunun olumsuz etkilenmeyeceği ildeki münhal kadrolar ve Sağlık Mazereti Değerlendirme Komisyonu kararı çerçevesinde incelenir. 663/45-A ve 657/4-B statüsündeki personel yönünden ayrıca kadroya geçiş ve hizmet süresi şartları bakımından güncel mevzuat kontrol edilmelidir.

Yer değiştirme başvuruları, Bakanlıkça ilan edilen başvuru takvimi içinde EKİP sistemi üzerinden yapılır. Başvurunun hukuken geçerli ve eksiksiz kabul edilebilmesi için talebe dayanak tüm belgelerin sisteme süresinde ve okunaklı biçimde yüklenmesi, gerekiyorsa ayrıca kurum evrak kaydına alınacak dilekçe ile başvurunun desteklenmesi önerilir.

663/45-A ve 657/4-B kapsamında çalışan sözleşmeli personel bakımından isteğe bağlı iller arası yer değiştirme talebi, kural olarak fiili dört yıllık hizmet süresinin tamamlanmasından sonra gündeme gelir. Kadrolu personel yönünden ise bulunduğu ilde fiilen iki yıl çalışma şartı aranabilmektedir. Ancak mazeret tayinleri ve yönetmelikte öngörülen istisnai haller bakımından ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.

Devlet hizmeti yükümlülüğüne tabi uzman tabip, pratisyen tabip ve ilgili sağlık personeli bakımından DHY süresi tamamlanmadan isteğe bağlı iller arası tayin kurasına başvurulması kural olarak mümkün değildir. Bununla birlikte sağlık, aile birliği veya mevzuatta açıkça düzenlenen istisnai haller söz konusu ise talebin ayrıca incelenmesi gerekir.

Evet. 663 sayılı KHK’nın 45/A maddesi ve 657 sayılı Kanun’un 4/B maddesi kapsamında görev yapan sözleşmeli personel, tabi olduğu statüye ilişkin hizmet süresi ve başvuru koşullarını sağladığı takdirde yer değişikliği talebinde bulunabilir. Başvurunun sonucu kadro/münhal pozisyon, hizmet ihtiyacı ve mevzuat koşullarına göre belirlenir.

663/45-A kapsamındaki personel bakımından eşin Sağlık Bakanlığı personeli, Türk Silahlı Kuvvetleri, Emniyet teşkilatı, hâkim/savcı veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarında kadrolu personel olarak görev yapması halinde eş durumu talebi değerlendirilebilir. 657/4-B statüsündeki personelin eş durumu talebinde ise kural olarak üç yıllık fiili hizmetin tamamlanması ve kadroya geçiş koşullarının gerçekleşmesi aranabilmektedir. Somut durumda eşin statüsü ve uygulanacak özel düzenleme mutlaka ayrıca kontrol edilmelidir.

Kamu görevlisi olmayan eş yönünden aile birliği mazereti, eşin atanma talep edilen yerde başvuru tarihi itibarıyla son dört yıl içinde en az 720 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya hizmet akdiyle çalışmış olması ve başvuru tarihinde de çalışmaya devam etmesi şartlarına bağlıdır. Atama talep edilen yer dışındaki prim ödemeleri bakımından ise işyerinin talep edilen yerde iki yıldır faaliyette olduğunun ve eşin en az 720 gün çalıştığının belgelendirilmesi gerekir. Stratejik personel ve DHY kapsamında farklı/ek şartlar uygulanabilir.

Eş durumu başvurularında genel olarak görev belgesi, nüfus kayıt örneği, evlilik durumunu gösterir belgeler ve özel sektör eşleri yönünden işyeri faaliyet belgesi ile SGK hizmet dökümü aranır. Eşin kamu görevlisi olması halinde kurumdan alınacak görev yeri ve statü belgesi; özel sektörde çalışması halinde prim gün sayısı ve hâlen çalışma durumunu gösterir belgeler başvurunun esasını oluşturur.

Evet. Ulaşım koşulları, fiili aile birliğinin sağlanıp sağlanamadığı, eşlerin görev yerleri arasındaki mesafe ve hizmet gerekleri birlikte değerlendirilerek il içinde de aile birliği mazeretine dayalı yer değişikliği talep edilebilir. Başvuruda, aile birliğinin mevcut görev yeri itibarıyla fiilen kurulamadığı açık ve somut biçimde ortaya konulmalıdır.

Eşin farklı bir bakanlık veya kamu kurumunda çalışması halinde tayin sonucunun kesin olduğundan söz edilemez. İdareler arasında koordinasyon yazışması yapılır; eşin bağlı olduğu kurum mevzuatı uyarınca yer değiştirme imkânı bulunup bulunmadığı, hizmet ihtiyacı ve aile birliğinin hangi eşin görev yerinde sağlanabileceği değerlendirilir. Red halinde gerekçenin hukuka uygunluğu ayrıca incelenebilir.

Eş durumu mazeretine dayalı tayin bakımından eşin kamu görevlisi olması veya özel sektör/bağımsız çalışma yönünden mevzuatta aranan prim ve hâlen çalışma şartlarını taşıması gerekir. Eşin herhangi bir çalışması bulunmuyorsa salt evlilik nedeniyle eş durumu tayini talebi kural olarak kabul edilmez.

Bakmakla yükümlü olunan çocuk nedeniyle yer değişikliği, özellikle çocuğun sağlık durumu, engellilik hali veya tedavi gerekliliği gibi objektif ve belgelenebilir sebeplerin bulunması halinde mümkündür. Bu tür başvurularda sağlık kurulu raporu, engellilik raporu, tedavi olanağının bulunduğu yer ve çocuğun üstün yararı birlikte değerlendirilir.

Evet. Eşi veya çocuğu tam bağımlı engelli birey olan personel, ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca talep ettiği yere atanma isteminde bulunabilir. Personelin kendisinin en az yüzde 40 ve üzeri engelli olması veya anne, baba ya da vasi tayin edildiği kardeşlerinden birinin tam bağımlı engelli olduğunun belgelendirilmesi halinde de mazeret hükümleri uygulanabilir.

Başvuruda yalnızca belge sunmakla yetinilmemeli; aile birliğinin fiilen kurulamadığı, eşlerin görev yerleri, çocukların eğitim/sağlık durumu, ulaşım koşulları, eşin statüsü ve hukuki dayanaklar açıkça belirtilmelidir. Başvuru EKİP sistemi üzerinden yapılacaksa belgeler eksiksiz yüklenmeli; ayrıca yazılı dilekçe ile idare kayıtlarına alınması hak kaybı riskini azaltır.

Red kararında gösterilen gerekçe dikkatle incelenmelidir. Gerekçeye göre eksik belge tamamlanarak yeniden başvuru, hizmet grubu veya münhal kadro güncellemesinden sonra yeni talep, eşin kendi kurumundan başvurması ya da idari yargıda iptal davası açılması gündeme gelebilir. Dava süresi genel olarak işlemin tebliğinden itibaren 60 gündür; süre kaçırılmamalıdır.

Eş durumu mazeretine dayalı yer değiştirme, isteğe bağlı yer değiştirme kurasından farklı olarak salt hizmet puanı esasına göre değerlendirilmez. Ancak münhal kadro, hizmet ihtiyacı, personelin statüsü, eşin görev yeri ve mevzuat koşulları başvurunun sonucunu etkiler.

Hizmet puanı, görev yapılan il ve ilçelerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması ile personelin kamu kurumlarında veya üniversitelerde fiilen çalıştığı süreler dikkate alınarak hesaplanır. Hesaplamada il/ilçe hizmet puanı, görev süresi, fiili çalışma ve varsa mevzuatta öngörülen ek puan unsurları esas alınır.

İsteğe bağlı iller arası yer değiştirme işlemlerinde yerleştirme, ilan edilen kadro/pozisyon sayısı ve başvuranların hizmet puanı sıralamasına göre yapılır. Puanı daha düşük olan personel, tercih ettiği kadroya daha yüksek puanlı personelin yerleşmesi halinde yerleşemeyebilir.

Evet. Tercih edilen birim veya kadroya başvuran başka personel bulunmaması ya da başvuranların puan ve tercih sıralamasına göre kadronun boş kalması halinde düşük hizmet puanı ile de yer değiştirme mümkündür. Ancak bu durum ilan edilen kadro sayısına ve başvuru yoğunluğuna bağlıdır.

İsteğe bağlı yer değiştirme işlemlerinde öncelik kural olarak hizmet puanı yüksek olan personele aittir. Mazeret halleri, engellilik, sağlık veya aile birliği gibi özel düzenlemeler ise kendi hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.

Hizmet puanlarının eşit olması halinde öncelikle hizmet süresi dikkate alınır. Hizmet süresinin de eşit olması durumunda mevzuat ve ilan hükümleri uyarınca kura yoluna başvurulabilir.

Hizmet puanı, EKİP sistemi üzerinden veya e-Devlet kapısındaki ilgili hizmet puanı sorgulama ekranlarından kontrol edilebilir. Puan hesabında hata olduğu düşünülüyorsa ekran görüntüsü ve dayanak belgelerle birlikte kuruma yazılı başvuru yapılmalıdır.

Uygulamada hizmet puanı güncellemeleri 1 Ocak ve 1 Temmuz tarihleri esas alınarak yapılmaktadır. Ancak ilan dönemi ve Bakanlık duyurularında farklı bir usul belirtilmişse ilgili duyuru hükümleri öncelikle uygulanır.

Yeni başlayan personelin tayin hakkı, statüsüne ve talebin niteliğine göre değişir. 3+1 kapsamında atananlar isteğe bağlı tayin için kural olarak fiili dört yılı tamamlamalıdır. Eş durumu bakımından eşin statüsüne göre bir yıl veya üç yıl şartı gündeme gelebilir. Sağlık mazereti yönünden ise personelin statüsü ve kadroya geçiş koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Evet. İllerin ve ilçelerin sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyi dikkate alınarak belirlenen hizmet puanları kapsamında, bazı doğu ve hizmet ihtiyacı yüksek bölgelerde görev yapmak personelin hizmet puanı birikimini artırabilir.

Puan hesabında hata olduğunu düşünen personel, hatanın hangi hizmet süresi veya puan kaleminden kaynaklandığını gösteren belgelerle birlikte kurumuna yazılı başvuru yapmalıdır. Başvurunun reddi veya cevap verilmemesi halinde idari başvuru ve dava yolları ayrıca değerlendirilebilir.

Evet. Personel, atama işlemi kesinleştikten sonra göreve başlamadan önce veya mevzuatta öngörülen süreler içinde tayin iptali talep edebilir. Ancak isteğe bağlı yer değiştirmelerde iptal talebinin kabul edilmemesi veya sonraki başvurular bakımından süre/ceza uygulanması mümkündür.

Tayin iptali, gerekçeli ve yazılı dilekçe ile talep edilmelidir. Dilekçede atamanın iptalini gerektiren somut nedenler, varsa sağlık/aile/ekonomik veya zorunlu mazeret belgeleri ve henüz ilişik kesilip kesilmediği açıkça belirtilmelidir.

Personel ilişik kesmeden önce atamanın iptalini talep edebilir. İdare talebi kabul etmezse ve personel göreve başlamazsa statüye göre disiplin, süre kısıtlaması veya memuriyetten çekilmiş sayılma gibi sonuçlar doğabilir. Bu nedenle işlem yapılmadan önce yazılı başvuru ve hukuki değerlendirme önemlidir.

Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği kapsamında isteğe bağlı ataması yapıldığı halde göreve başlamayan personel bakımından belirli sürelerle yeniden isteğe bağlı tayin talebinde bulunamama yaptırımı uygulanabilir. Uygulamada iki yıllık kısıtlama söz konusu olabilmektedir; somut işlem metni kontrol edilmelidir.

Personel eski kurumundan ilişiğini kestikten sonra mevzuatta öngörülen süre içinde yeni görev yerine başlamazsa, memuriyetten çekilmiş sayılma veya sözleşmenin sona ermesi gibi ağır sonuçlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle ilişik kesme ve göreve başlama tarihleri dikkatle takip edilmelidir.

Atama emrinin ilgili birime düşmesi ve tebliğ sürecinden sonra personelin mevzuatta öngörülen süreler içinde ilişik kesmesi gerekir. Uygulamada zimmete düşme/tebliğ tarihinden itibaren 30 günlük süre dikkate alınmaktadır. Kadrolu ve sözleşmeli statüler bakımından mehil ve göreve başlama süreleri farklılaşabileceğinden işlem yazısı esas alınmalıdır.

Geçerli ve belgelendirilebilir bir mazeret bulunmadıkça ilişik kesme süresinin uzatılması idarenin takdirindedir ve kural olarak otomatik bir hak doğurmaz. Sağlık raporu, zorunlu mazeret veya idari gecikme gibi hallerde durum derhal yazılı olarak kuruma bildirilmelidir.

Sağlık raporu nedeniyle süresinde ayrılış yapamayan personel, raporu kurumuna derhal bildirmelidir. Raporun bitiminden sonra mevzuatta öngörülen süre içinde ayrılış işlemlerinin tamamlanması gerekir; uygulamada rapor bitiminden itibaren 10 günlük süre dikkate alınmaktadır.

Personel yıllık izin, mazeret izni veya başka bir yasal izin kullanırken ataması yapılmışsa, izin bitiminde ayrılış işlemlerini gerçekleştirebilir. Ancak atama emri, tebliğ ve ilişik kesme süreleri bakımından kurumla yazılı iletişim kurulması hak kaybını önler.

Evet. 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümleri çerçevesinde, yer değiştirme suretiyle atanan personele şartları oluşmuşsa sürekli görev yolluğu ödenir. Talep, atama emri ve göreve başlama işlemleri sonrasında yeni görev yerindeki kuruma yazılı başvuru ile yapılmalıdır.

Harcırah koşulları oluşmuşsa eş ve çocuklar için de yolluk ödenebilir. Eşin çalışıp çalışmadığı, eşin de aynı yere taşınıp taşınmadığı, aile bireylerinin fiili nakli ve harcırah mevzuatındaki sınırlamalar birlikte değerlendirilir.

Atama emrinin kesinleşmesi, ilişik kesme ve yeni görev yerinde göreve başlama işlemlerinden sonra kurumun mutemetlik veya ilgili mali birimine dilekçe ile başvuru yapılır. Dilekçeye atama onayı, göreve başlama yazısı, aile durum bildirimi ve varsa taşınmaya ilişkin belgeler eklenmelidir.

Sürekli görev yolluğu, ilgili mali yıl içinde bütçe ve ödeme süreçleri çerçevesinde ödenmelidir. Gecikme halinde yazılı başvuru ile ödeme talep edilmeli; uzun süre işlem yapılmaması veya ret halinde hukuki yollar değerlendirilmelidir.

Eksik ödeme halinde hesaplama kalemleri incelenmeli; eksikliğin hangi unsurdan kaynaklandığı belirlenerek kuruma yazılı başvuru yapılmalıdır. Başvuruda eksik hesaplandığı düşünülen tutar, hukuki dayanak ve belgeler açıkça gösterilmelidir.

Uygulamada sürekli görev yolluğu ödemesi için yazılı talep/dilekçe verilmesi gerekmektedir. Dilekçenin evrak kaydına alınması, ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlar.

Sürekli görev yolluğu bakımından temel kriter, atama nedeniyle görev yerinin değişmesi ve personelin fiilen yeni görev yerine gitmesidir. Kiralık ev tutulması tek başına yolluk için zorunlu bir şart değildir.

Harcırah mevzuatında yolluk hakkı, yalnızca eşyalı taşınma şartına bağlanmamıştır. Personelin görev yerinin değişmesi ve kanuni şartların gerçekleşmesi halinde eşya taşınmasa dahi yolluk talebi değerlendirilebilir.

Geçici görevlendirmede personelin kadro yeri değişmez; belirli süreyle başka bir yerde görev yapar ve sürenin sonunda asıl görev yerine döner. Tayin/atama işleminde ise kadro veya pozisyon yeri değişir; personel yeni birime sürekli olarak atanır.

Ret gerekçesi belirleyicidir. Personelin daha önce talep edilen yerde ikametinin bulunması, fiili taşınmanın gerçekleşmemesi veya harcırah şartlarının oluşmadığı iddiası gibi gerekçeler ayrı ayrı değerlendirilir. Öncelikle kuruma gerekçeli yazılı başvuru yapılmalı; ret veya zımni ret halinde idari yargı yolu değerlendirilmelidir.

Mehil süresi, ataması yapılan personelin eski görev yerinden ayrılıp yeni görev yerinde göreve başlaması için tanınan kanuni süredir. Kadrolu memurlar yönünden genel uygulamada 15 günlük mehil süresi; sözleşmeli personel yönünden ise atama kararını takip eden ayın belirli günleri ve idari izin uygulaması dikkate alınabilir. Somut statü ve atama yazısı esas alınmalıdır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 99. maddesi uyarınca devlet memurlarının haftalık çalışma süresi kural olarak 40 saattir. Bu sürenin üzerindeki çalışmalar bakımından nöbet izni, fazla çalışma karşılığı izin veya mevzuatta öngörülen koşullarda nöbet ücreti ödenmesi gündeme gelir. Sağlık hizmetinin 24 saat esasına göre yürütülmesi nedeniyle vardiya ve nöbet düzenlemeleri ayrıca kurum tarafından hizmet gereklerine uygun biçimde yapılır.

Sağlık meslek mensuplarının iş ve görev tanımları; Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik, Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği, Hemşirelik Yönetmeliği, Ebelik Yönetmeliği ve ilgili özel mevzuat hükümlerinde düzenlenmiştir. Görev tanımı dışındaki iş ve işlemler bakımından yazılı görevlendirme ve hukuka uygunluk ayrıca değerlendirilmelidir.

Sağlık Bakanlığı Ek Ödeme Yönetmeliği, YÖK Ek Ödeme Yönetmeliği ve toplu sözleşme hükümleri kapsamında fiilen çalışılmış sayılan günler ek ödeme kesintisi bakımından önem taşır. Yıllık izin, belirli süreyle sınırlı hastalık izinleri ve mevzuatta fiili çalışma kapsamında kabul edilen raporlar bakımından kesinti yapılmayabilir. Analık, babalık, ölüm ve evlilik izinlerinin ek ödeme hesabındaki etkisi ise ilgili yönetmelik ve toplu sözleşme hükümlerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Anayasa Mahkemesi tarafından sağlık personelinin nöbet ücretlerinde uygulanan saat üst sınırına ilişkin düzenlemelerin iptal edilmesiyle birlikte, fiilen tutulan nöbetlerin ücretlendirilmesi konusunda üst sınır uygulamasının hukuki dayanağı yeniden değerlendirilmiştir. Kararın uygulama tarihi, geriye yürümezlik ilkesi ve idarenin ödeme usulü bakımından somut dönem ayrıca incelenmelidir.

Sağlık personelinin 20.00-08.00 saatleri arasındaki gece çalışmalarında, toplu sözleşme ve ilgili mali düzenlemeler çerçevesinde artırımlı ödeme veya gece çalışma tazminatı gündeme gelebilir. Ödeme için fiili çalışma, nöbetin niteliği ve bordro/ek ödeme mevzuatı birlikte değerlendirilmelidir.

Sağlık tesislerinde mesai dışı sağlık hizmeti sunumuna ilişkin usul ve esaslar kapsamında mesai dışı çalışacak personelin belirlenmesinde gönüllülük ve personelin talebi esastır. Tabip ve diğer personelin çalışma gün ve sürelerine ilişkin takvim oluşturulurken ilgili personel ile işbirliği içinde karar verilmesi gerekir. Zorunlu haller ve olağanüstü hizmet ihtiyaçları ayrıca değerlendirilmelidir.

657 sayılı Kanun’un 101. maddesi uyarınca kadın memurlara, tabip raporunda belirtilmesi halinde hamileliğin 24. haftasından önce; her halde hamileliğin 24. haftasından itibaren ve doğumdan sonraki iki yıl süreyle gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez. Engelli memurlara ise kendi istekleri dışında gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez.

Sağlık Bakanlığı uygulamasında 25 hizmet yılını dolduran personelin nöbetten muaf tutulması, mutlak ve doğrudan kanuni bir hak olarak değil; hizmetin aksamaması ve amirin takdiri çerçevesinde değerlendirilen idari bir uygulama olarak karşımıza çıkmaktadır. Talep yazılı yapılmalı ve hizmet gerekleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Hemşirelik Yönetmeliği uyarınca sorumlu hemşire; yatan hasta üniteleri, klinikler, yoğun bakım, acil ve benzeri alanlarda hemşirelik hizmetlerinin yürütülmesinden başhemşireye karşı sorumludur. Öncelik ilgili alanda uzman hemşirelere; bulunmaması halinde üç yıl deneyimli ve hemşirelikte lisans mezunu hemşirelere verilir. Kurumda lisans mezunu hemşire bulunmaması halinde diğer hemşireler arasından görevlendirme yapılabilir.

Görev tanımlarında laboratuvar personelinin kan alma ünitesinde kan alma işlemini yapabileceği düzenlenmiştir. Ancak uygulamada yetki, eğitim, görevlendirme, kurum içi talimatlar ve hasta güvenliği ilkeleri birlikte dikkate alınmalıdır.

Sağlıkta şiddet, tehdit, hakaret veya güvenliği tehlikeye düşüren olaylarda beyaz kod bildirimi olay anında veya en kısa sürede yapılmalıdır. Dahili 1111 hattı ve kurumun beyaz kod prosedürü işletilmeli; olay bildirim formu, tutanak, kamera kayıtları ve tanık bilgileri mümkün olan en kısa sürede kayıt altına alınmalıdır.

657 sayılı Kanun’un Ek 43. maddesi uyarınca doğum yapan memur, analık izninin veya süt izni kullanılmaksızın yarım gün çalışma hakkının bitiminden itibaren çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar yarım zamanlı çalışmayı talep edebilir. Bu dönemde mali ve sosyal haklar yarım esas alınır; derece/kademe bakımından hizmet süreleri de mevzuatta belirtildiği şekilde yarım olarak dikkate alınır.

657 sayılı Kanun’un 104. maddesi uyarınca en az yüzde 70 oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun hastalanması halinde, hastalık raporuna dayalı olarak ana veya babadan yalnızca biri tarafından kullanılmak üzere bir yıl içinde toptan veya bölümler halinde 10 güne kadar mazeret izni verilebilir.

Kadın memura, doğum sonrası analık izni süresinin bitiminden itibaren ilk altı ayda günde üç saat, ikinci altı ayda günde bir buçuk saat süt izni verilir. Süt izninin hangi saatlerde ve günde kaç kez kullanılacağı konusunda memurun tercihi esastır. Ayrıca talep halinde analık izni bitiminden sonra belirli sürelerle yarım gün çalışma hakkı da gündeme gelebilir.

657 sayılı Kanun’un 104. maddesi uyarınca memura babalık, evlilik ve ölüm izinleri dışında zorunlu sebeplerle mazeretine bağlı olarak bir yıl içinde 10 gün mazeret izni verilebilir. Zaruret halinde öğretmenler hariç olmak üzere aynı usulle 10 gün daha mazeret izni verilebilir; ikinci kez verilen bu izin yıllık izinden düşülür.

Memura; eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin anne, baba ve kardeşinin ölümü halinde isteği üzerine 7 gün izin verilir. İzin süresi olayın gerçekleştiği tarih ve kurum uygulaması dikkate alınarak belirlenir.

Eşi doğum yapan memura, doğum tarihinden itibaren 10 gün babalık izni verilir. Süre gün hesabıyla uygulanır; resmi tatil veya hafta sonuna denk gelmesi halinde sürenin başlangıcı doğum tarihidir.

Kadın memura doğumdan önce 8 hafta ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta analık izni verilir. Çoğul gebelik halinde doğum öncesi süreye 2 hafta eklenir. Sağlık durumunun çalışmaya uygun olduğunu tabip raporuyla belgeleyen memur, isteği halinde doğumdan önceki üç haftaya kadar çalışabilir; bu şekilde çalışılan süreler doğum sonrası analık iznine eklenir.

İyonlaştırıcı radyasyon ve radyonüklit kullanılarak sunulan sağlık hizmetlerinde çalışan personel bakımından şua izni, ilgili yönetmelik ve ek tablolar kapsamında fiili çalışma süreleri dikkate alınarak uygulanır. Hak kazanılan izin genellikle takip eden yıl içinde kullandırılır ve sonraki yıla devretmez.

657 sayılı Kanun’un 102. maddesi uyarınca devlet memurlarının yıllık izin süresi, hizmeti bir yıldan on yıla kadar olanlar için 20 gün; hizmeti on yıldan fazla olanlar için 30 gündür. Zorunlu hallerde gidiş ve dönüş için en çok ikişer gün eklenebilir. Kullanılmayan yıllık izinler mevzuattaki sınırlar çerçevesinde sonraki yıla devredebilir. Sözleşmeli personel yönünden ilgili esaslar ayrıca uygulanır.

Doğum nedeniyle, eşin yurt dışı görev/öğrenim durumu nedeniyle veya beş hizmet yılını tamamlayan memurlar bakımından 657 sayılı Kanun’un 108. maddesinde düzenlenen aylıksız izin halleri gündeme gelebilir. Her ücretsiz izin türünün süresi, şartı ve mali/özlük haklarına etkisi farklı olduğundan başvuru öncesinde somut durum değerlendirilmelidir.

657/4-A kapsamındaki personel bakımından yıllık iznini görev yeri dışında geçirecek olanlara, zorunlu hallerde ve yetkili amirin uygun görmesiyle gidiş ve dönüş için toplam dört güne kadar yol izni verilebilir. Bu süre yıllık izinden sayılmaz; ancak her izin parçası için otomatik uygulanmaz ve amir onayı gerektirir.

657 sayılı Kanun’da bağımsız ve açık şekilde düzenlenmiş genel bir “saatlik izin” hakkı bulunmamaktadır. Memur, zorunlu ve kısa süreli mazeretleri için amirin bilgisi ve izniyle görev yerinden ayrılabilir; bu tür izinlerin keyfi biçimde yıllık izinden düşülmesi hukuken ayrıca değerlendirilmelidir.

Memurlar tek hekimden bir defada en fazla 10 gün rapor alabilir. Kontrol muayenesi öngörülmüşse bu süre toplamda 20 günü geçemez. Bir takvim yılı içinde tek hekim raporlarının toplam süresi bakımından 40 günlük sınır dikkate alınır.

657 sayılı Kanun’un 105. maddesi uyarınca memura; bakmakla yükümlü olduğu veya refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek eş, çocuk, anne, baba veya kardeşi için sağlık kurulu raporuna dayanılarak üç aya kadar refakat izni verilebilir. Gerekli hallerde bu süre bir katına kadar uzatılabilir. Sözleşmeli personel yönünden süre ve uygulama farklılıkları ayrıca kontrol edilmelidir.

Diyanet İşleri Başkanlığı organizasyonu kapsamında hacca gitmeye hak kazanan memurlar bakımından yıllık iznin yeterli olmaması halinde toplu sözleşme ve ilgili mevzuat çerçevesinde aylıksız izin gündeme gelebilir. Talep, belgeye dayalı ve yazılı olarak yapılmalıdır.

5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu, özellikle 1 Ekim 2008 tarihinden önce memuriyete başlayanların emeklilik, emekli ikramiyesi, dul/yetim aylığı, malullük ve hizmet borçlanması gibi sosyal güvenlik haklarını düzenleyen temel kanundur. Bu kapsamdaki memurlar bakımından emeklilik şartları ve aylık bağlama esasları 5510 sayılı Kanun’a tabi olanlardan farklılık gösterebilir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, sosyal güvenlik sistemini tek çatı altında toplayarak 4/a, 4/b ve 4/c statülerindeki sigortalıların hak ve yükümlülüklerini, genel sağlık sigortasını, prim ödeme esaslarını ve emeklilik şartlarını düzenler. 1 Ekim 2008 sonrası göreve başlayan kamu görevlileri bakımından 5510 sayılı Kanun hükümleri önem taşır.

657 sayılı Kanun sistematiğinde memurların kademe ilerlemesi kural olarak her yıl bir kademe, derece ilerlemesi ise üç yılda bir derece şeklinde gerçekleşir. Eğitim durumu, hizmet süresi, disiplin cezası, kazanılmış hak aylığı ve kalkınmada öncelikli yörelerde görev gibi unsurlar ilerlemeyi etkileyebilir.

Hususi damgalı pasaport hakkı bakımından temel şart, memurun kadro derecesinin 1, 2 veya 3 olmasıdır. Bu hak, şartları taşıyan aktif kamu görevlileri ile bu derecelerden emekli olanlar bakımından ilgili pasaport mevzuatı çerçevesinde kullanılır.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu uyarınca sendika şubesi bulunmayan il ve ilçelerde temsilcilik kurulabilir. İldeki üye sayısı 100 ve daha fazla olan sendikanın il temsilcisi ile ilçedeki üye sayısı 50 ve daha fazla olan sendikanın ilçe temsilcisi haftada dört saat izinli sayılır. Şube yönetim kurulu üyeleri yönünden ise haftada bir gün izin ve aylıksız izin hükümleri ayrıca uygulanabilir.

İşyerinde en çok üye kaydetmiş sendika, işyeri sendika temsilcisi belirlemeye yetkilidir. İşyeri sendika temsilcileri, kamu görevlilerinin işveren veya işyeriyle ilgili sorunlarını dinlemek, ilgili mercilere iletmek ve iletişim sağlamak amacıyla haftada dört saat izinli sayılır.

4688 sayılı Kanun’un 18. maddesi uyarınca kamu görevlileri sendikal faaliyetlere katılmaları veya sendika üyesi olmaları nedeniyle farklı işleme tabi tutulamaz. Kamu işvereni, işyeri sendika temsilcisi, sendika il/ilçe temsilcisi ve sendika/şube yöneticilerinin görev yerini, sebebini açık ve kesin şekilde belirtmeksizin değiştiremez. Sendikal ayrımcılık ve hukuka aykırı yer değişiklikleri idari ve yargısal denetime tabidir.

4688 sayılı Kanun’un 23. maddesine göre işyerindeki kamu görevlisi sayısı 200’e kadar ise bir; 201-600 arasında en çok iki; 601-1000 arasında en çok üç; 1001-2000 arasında en çok dört; 2000’den fazla ise en çok beş işyeri sendika temsilcisi belirlenebilir. Temsilcilerden biri baştemsilci olarak görevlendirilebilir.

Dilekçe hakkı Anayasa’nın 74. maddesiyle güvence altına alınmış temel bir haktır. Kişilerin kendileriyle veya kamu ile ilgili talep ve şikayetlerini yetkili makamlara yazılı olarak iletmesi engellenemez. Hukuki sebep olmaksızın dilekçenin kabul edilmemesi veya işleme konulmaması, idari ve cezai sorumluluk doğurabilir.

657 sayılı Kanun’un 28. maddesi uyarınca devlet memurlarının Türk Ticaret Kanunu’na göre tacir veya esnaf sayılmalarını gerektirecek faaliyette bulunmaları yasaktır. Memur ticari işletme açamaz, ticari vekil veya kollektif şirket ortağı olamaz; şirket yönetiminde görev alma ve ticari faaliyete katılım bakımından kanuni sınırlamalara tabidir.

Memurun görevde olmadığı sürelerde il dışına çıkması için genel olarak ayrıca izin alma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak icap nöbeti, çağrıya hazır bulunma yükümlülüğü veya kurum tarafından hukuka uygun şekilde bildirilen görev yükümlülüğü varsa personelin belirlenen süre içinde kuruma ulaşabilecek durumda olması gerekir.

İcap nöbeti verilen personel, nöbet süresince kendisine ulaşılabilir olmalı ve kurumun belirlediği süre içinde göreve gelebilmelidir. Uygulamada 30 dakika içinde kurumda bulunma şartı öngörülebilmektedir. Bu yükümlülük yazılı nöbet çizelgesi ve kurum talimatlarıyla açıkça belirlenmelidir.

Personel, görev tanımı dışında ve mesleki yetki sınırlarını aşan bir iş verilmesi halinde öncelikle yazılı görevlendirme talep etmeli; hasta güvenliği, mesleki sorumluluk ve hukuka aykırılık riski bulunan durumları yazılı olarak amirlerine bildirmelidir. Emir hukuka aykırı ise 657 sayılı Kanun’un emir ve sorumluluk hükümleri çerçevesinde hareket edilmelidir.

Tayin, yolluk, izin, nöbet muafiyeti, ek ödeme ve benzeri tüm özlük işlemlerinde yazılı başvuru yapılması ve evrak kayıt numarası alınması, idarenin cevap süresinin başlaması ve ileride dava açılması halinde ispat bakımından önemlidir. Sözlü başvurular çoğu zaman hukuki güvence sağlamaz.

İdari başvurulara süresi içinde cevap verilmemesi halinde zımni ret hükümleri gündeme gelebilir. Bu durumda dava süresi ve başvuru yolları, işlemin niteliğine göre hesaplanmalıdır. Hak kaybı yaşanmaması için süreler somut işlem özelinde takip edilmelidir.

Dava açmadan önce işlem metni, tebliğ tarihi, başvuru evrakı, ret gerekçesi, mevzuat dayanağı, emsal uygulamalar ve yürütmenin durdurulması koşulları birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle tayin ve görevlendirme işlemlerinde süreler kısa ve sonuçları ağır olabileceğinden, işlem tebliğ edilir edilmez hukuki değerlendirme yapılmalıdır.